Η ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα αποτελεί μία συχνή επιπλοκή. Μπορεί να εμφανιστεί όσο ο καθετήρας παραμένει στην ουροδόχο κύστη ή μετά την αφαίρεσή του. Για να αποφύγει ο ασθενής την ουρολοίμωξη, είναι σημαντική η κατάλληλη φροντίδα του καθετήρα. Δεν πρέπει να μένει για περισσότερο χρόνο απ’ ότι χρειάζεται.
Τι είναι η ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα;
Η ουρολοίμωξη είναι μια λοίμωξη που μπορεί να αφορά διαφορετικά σημεία του ουροποιητικού συστήματος. Σε αυτά περιλαμβάνονται η ουρήθρα, η ουροδόχος κύστη και οι νεφροί. Όταν προκαλείται από τη χρήση ουροκαθετήρα, χαρακτηρίζεται ως ουρολοίμωξη σχετιζόμενη με καθετήρα ή CAUTI. Ο όρος αφορά άτομα που έχουν καθετήρα ή τον είχαν τοποθετημένο κατά τις προηγούμενες 48 ώρες.
Ο καθετήρας διευκολύνει την είσοδο μικροοργανισμών στο ουροποιητικό. Τα μικρόβια μπορούν να κινηθούν εξωτερικά, ανάμεσα στον καθετήρα και την ουρήθρα. Μπορούν επίσης να εισέλθουν εσωτερικά, εάν διακοπεί το κλειστό σύστημα παροχέτευσης.
Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος και ποιοι παράγοντες συμβάλλουν;
Ο χρόνος παραμονής του καθετήρα αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Όσο περισσότερο παραμένει, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα παρουσίας βακτηρίων στα ούρα. Παράλληλα, στην επιφάνεια του καθετήρα μπορεί να σχηματιστεί βιοφίλμ. Πρόκειται για ένα στρώμα μικροοργανισμών, μέσα στο οποίο τα βακτήρια παραμένουν προστατευμένα. Το βιοφίλμ μπορεί να ευθύνεται για μια ουρολοίμωξη που δε θεραπεύεται ή που εμφανίζεται επανειλημμένα.
Ο κίνδυνος αυξάνεται επίσης όταν υπάρχουν προβλήματα που εμποδίζουν την ομαλή ροή των ούρων, όπως για παράδειγμα ένας λίθος ή η διόγκωση του προστάτη. Μεγαλύτερη ευαισθησία παρουσιάζουν συνήθως άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο ή εξασθενημένη άμυνα του οργανισμού.
Ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα και μικρόβια
Η παρουσία βακτηρίων χωρίς συμπτώματα ονομάζεται ασυμπτωματική βακτηριουρία. Είναι ιδιαίτερα συχνή όταν ο καθετήρας παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επομένως, μια θετική καλλιέργεια δεν αρκεί από μόνη της για να επιβεβαιώσει τη πιθανότητα ουρολοίμωξης μετά από καθετήρα. Αντίστοιχα, τα θολά ή δύσοσμα ούρα δεν αποτελούν από μόνα τους απόδειξη λοίμωξης. Η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να ευνοήσει την ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων. Για αυτό χρειάζεται αξιολόγηση των συμπτωμάτων και των εργαστηριακών ευρημάτων από τον ιατρό.
Ποια συμπτώματα παρουσιάζονται;
Τα συνηθισμένα συμπτώματα δεν είναι πάντα εμφανή σε ασθενείς με καθετήρα. Ο καθετήρας παρακάμπτει τη φυσιολογική διαδικασία της ούρησης. Έτσι, το κάψιμο, η συχνουρία ή η έντονη ανάγκη για ούρηση μπορεί να απουσιάζουν. Η ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα μπορεί να εκδηλωθεί με:
- Πυρετό ή ρίγος χωρίς άλλη εμφανή αιτία
- Πόνο στη μέση ή στα πλάγια
- Πόνο ή αίσθημα βάρους χαμηλά στην κοιλιά
- Παρουσία αίματος στα ούρα
- Νέα σύγχυση, υπνηλία ή ξαφνικές πτώσεις, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;
Υπάρχουν ορισμένα συμπτώματα, τα οποία πρέπει να αξιολογούνται άμεσα από ιατρό, εάν εμφανιστούν. Αυτά περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό με έντονο ρίγος, σύγχυση και δυσκολία αφύπνισης. Το ίδιο ισχύει όταν η αναπνοή ή οι καρδιακοί παλμοί γίνουν πολύ γρήγοροι. Κρύο ή ωχρό δέρμα και σημαντική επιδείνωση της γενικής κατάστασης επίσης αποτελούν συμπτώματα που πρέπει να αξιολογηθούν.
Τέλος, άμεση αντιμετώπιση χρειάζεται και όταν ο καθετήρας σταματήσει να παροχετεύει ούρα. Η απουσία ούρων μαζί με πόνο και διόγκωση χαμηλά στην κοιλιά μπορεί να υποδηλώνει πλήρη απόφραξη.
Ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα: Διάγνωση
Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο στην παρουσία βακτηρίων στα ούρα. Ο ιατρός συνεκτιμά τα συμπτώματα, το ιστορικό και τα αποτελέσματα του εργαστηριακού ελέγχου. Η διάγνωση μπορεί να περιλαμβάνει:
- Γενική ούρων, για την αναζήτηση λευκών και ερυθρών αιμοσφαιρίων και βακτηρίων.
- Καλλιέργεια ούρων, για τον εντοπισμό του μικροοργανισμού που ευθύνεται για τη λοίμωξη.
- Αντιβιόγραμμα, για τον έλεγχο της ευαισθησίας του μικροοργανισμού στα διαθέσιμα αντιβιοτικά.
- Περαιτέρω ουρολογικό έλεγχο, όταν οι λοιμώξεις επιμένουν ή υποτροπιάζουν.
Ο πρόσθετος έλεγχος βοηθά τον ιατρό να διερευνήσει πιθανά ανατομικά ή λειτουργικά προβλήματα του ουροποιητικού συστήματος.
Πώς αντιμετωπίζεται η ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα;
Η αντιμετώπιση εξατομικεύεται ανάλογα με τα συμπτώματα, το ιστορικό και τα εργαστηριακά ευρήματα. Όταν απαιτείται αντιβιοτική θεραπεία, η επιλογή της αγωγής καθοδηγείται από την καλλιέργεια και το αντιβιόγραμμα. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η αξιολόγηση του ίδιου του καθετήρα. Το βιοφίλμ μπορεί να ευνοεί την παραμονή μικροβίων στην επιφάνειά του. Γι’ αυτό, ο ιατρός κρίνει εάν χρειάζεται αλλαγή ή αν μπορεί να αφαιρεθεί.
Σε σοβαρότερες λοιμώξεις, όπως όταν έχουν προσβληθεί οι νεφροί, ο ασθενής ίσως χρειαστεί να νοσηλευτεί και να πάρει θεραπεία ενδοφλέβια.
Πώς προλαμβάνεται και πότε πρέπει να αφαιρείται ο καθετήρας;
Η σωστή καθημερινή φροντίδα συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου για ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα. Τα χέρια πρέπει να καθαρίζονται πριν και μετά από κάθε επαφή με τον καθετήρα ή τον σάκο. Η περιοχή εξόδου καθαρίζεται καθημερινά με νερό και σαπούνι.
Ο σάκος πρέπει να βρίσκεται χαμηλότερα από την ουροδόχο κύστη και να μην ακουμπάει στο πάτωμα. Είναι επίσης σημαντικό να αδειάζει πριν γεμίσει. Το σύστημα παροχέτευσης πρέπει να παραμένει κλειστό και ο καθετήρας να είναι σωστά στερεωμένος. Η προληπτική λήψη αντιβιοτικών και η χρήση αντισηπτικών δεν μειώνουν τον κίνδυνο λοίμωξης.
Το σημαντικότερο μέτρο είναι να μην παραμένει ο καθετήρας περισσότερο από όσο χρειάζεται. Όταν δεν είναι πλέον απαραίτητος, η αφαίρεσή του περιορίζει έναν από τους βασικότερους παράγοντες κινδύνου για ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα.
Η ουρολοίμωξη μετά από καθετήρα χρειάζεται σωστή αξιολόγηση, ώστε να διαχωριστεί από την απλή παρουσία μικροβίων στα ούρα. Η έγκαιρη διάγνωση συμβάλλει στην κατάλληλη αντιμετώπιση και στον περιορισμό πιθανών επιπλοκών. Επικοινωνήστε με τον Χειρουργό Ουρολόγο – Ανδρολόγο Δρ. Αλέξανδρο Λέκα για εξειδικευμένη εκτίμηση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.